คอนดักเตอร์ conductor ผู้อำนวยเพลง

วง Orchestra จะมีผู้กำหนดทิศทางการบรรเพลงหรือการแสดงดนตรีของวง ที่เรียกว่า Conductor เป็นคนคอยคุมให้นักดนตรีทั้งวง เล่นพร้อมไปในทางเดียวกัน ดัง เบา ช้าพร้อมกัน หรือ เร็วพร้อมกัน

ส่วนในภาษาไทยในความหมายคือ ผู้กำกับดนตรี ผู้อำนวยเพลง หรือ วาทยกรก็เรียก Conductor เป็นคนที่ตีความหมายของบทเพลง โดยเห็นภาพรวมทั้งหมดของวงดนตรี มีหน้าที่ดึงความสัมพันธ์ของเครื่องดนตรีแต่ละชิ้นออกมา เพื่อสอดผสานรวมเป็นหนึ่งเดียวกัน ด้วยภาษามือ และไม้บาตอง (Baton) กับนักดนตรีในวง

Conductor

วาทยกรควบคุมการแสดงของวง ด้วยรหัสหรือสัญญาณมือ สำหรับให้จังหวะกับนักดนตรี เพื่อให้เล่นเสียงดังหรือเสียงค่อยลง หรือเพื่อให้แสดงออกด้านอารมณ์อื่น ๆ วาทยกรต้องมีความเป็นผู้นำ ที่สามารถให้ความเชื่อมั่นแก่นักดนตรีด้ว วาทยกรที่ดีมักจะเป็นนักดนตรีที่ดีมาก่อนด้วย มีวินัย หมั่นฝึกซ้อม และมีความเข้าใจปัญหาของวง ที่กำลังควบคุมได้เป็นอย่างดี และรู้ขีดความสามารถและข้อจำกัดของเครื่องดนตรีแต่ละชนิด

เนื่องจากเพราะในวง Orchestra มีนักดนตรีเป็นสิบเป็นร้อย วาทยกรต้องควบคุมวงดนตรีโดยให้สัญญาณให้จังหวะแก่นักดนตรีได้อย่างแม่นยำ หรือให้คิวกับนักดนตรี เพื่อถ่ายทอดอารมรณ์เพลงออกมาให้ผสมผสานความไพเราะแก่ผู้เข้าชมคอนดักเตอร์วงออร์เคสตร้า

คุณค่าของวาทยกรจึงไม่ได้อยู่ที่ลีลา การกำกับวงเมื่อออกแสดง แต่อยู่ที่การฝึกซ้อม และการสื่อสารกับนักดนตรีให้เข้าใจ หากไม่มี คอนดักเตอร์ ทำให้การเล่นไม่ผสมผสานแน่นอนหากขาดการฝึกซ้อม จำเป็นต้องใช้เวลายาวนานกว่าการออกแสดงแต่ละครั้ง นอกจากนี้วาทยกรยังต้องเป็นผู้มีความเก่งกาจ หูดี รู้จักเครื่องดนตรีแต่ละชิ้นเป็นอย่างดี เช่น เรื่อง Harmony, Orchestration, Ear Training, Ensemble ความเข้าในเครื่องดนตรีแต่ละชนิด จนสามารถแนะนำตลอดจนแก้ไขเทคนิคต่าง ๆ ให้แก่นักดนตรีได้

สัญญาณมือที่ใช้สื่อสารระหว่างคอนดักเตอร์กับนักดนตรี มีดังนี้

  1. Tempo and Time Signature คือเพลงที่เล่นเป็นจังหวะอะไร ความเร็วแค่ไหน รวมถึงการเล่นเร็วขึ้น และช้าลงด้วย
  2. Dynamic ความดังค่อย ช่วงไหนเล่นดัง หรือ เบา ดังขึ้น เบาลง
  3. Articulation เป็นการกำหนดให้นักดนตรีเล่นตามเครื่องหมายต่าง ๆ เช่น Staccato, Macato

โดยนักดนตรี ต้องสังเกตจังหวะการแกว่งไม้บาตอง (ด้วยมือขวา) ของ Conductor ถ้าแกว่งช้าลง เพลงก็จะช้า เป็นการบอกความเร็วของบทเพลง ส่วนอีกมือ (มือซ้าย) จะบอก dynamic ของบทเพลง ว่าต้องการเสียงดังเสียงเบาเท่าไหร่ เพื่อให้การแสดงออกมาสมบูรณ์แบบที่สุด

Conductor คอนดักเตอร์

วงออเคสตร้าใหญ่ ๆ ที่มีนักดนตรีเยอะ ๆ เป็นร้อยคน ถ้าไม่มีคอนดักเตอร์ เพลงอาจจะออกมาโดยไม่มีเสน่ห์ ราบเรียบ คอนดักเตอร์ จึงมีความจำเป็นมาก เพราะนักดนตรีแต่ละคนนั้น อาจตีความไม่เหมือนกัน แม้ว่าจะมาจากตัวโน๊ตเหมือนกันก็ตาม เช่น มีชีวิตชีวา กระฉับกระเฉง แล้วทีนี้คำว่ามีชีวิตชีวา กระฉับกระเฉงของแต่ละคนมันไม่เท่ากัน ความเร็ว-ช้า ความดัง-ค่อย อารมณ์เพลงของเพลงจึงออกมาไม่เท่ากัน ซึ่งนักดนตรีในวงออเคสตรานับสิบรับร้อยชีวิตย่อมมีความเห็นแตกต่างกันไป  ที่สุดแล้ว ความรับผิดชอบในการกำหนดแนวทางการถ่ายทอดเพลงนั้น ๆ กำหนด จังหวะ กำหนด Rhythm จึงตกอยู่ที่คอนดักเตอร์หรือ “วาทยกร” นั่นเอง

หากปราศจากคอนดักเตอร์แล้ว ให้นักดนตรีแต่ละคนมาตีความเพลงเอง ทั้งวงคงบรรเลงออกมาได้แบบไร้ทิศทาง ไร้ความรู้สึก นักดนตรีจึงจำเป็นต้องดูทั้งโน้ตและกับทั้ง Conductor ในขณะเล่นหรือทำการแสดง เพื่อที่นักดนตรีจะสามารถบรรเลงดนตรีออกมาได้อย่างไพเราะ มีอารมณ์ มีความรู้สึก

ก่อนการแสดงดนตรีสดของวงออเคสตรา คอนดักเตอร์ต้องเริ่มจากการศึกษาเพลงที่จะแสดงให้ละเอียดที่สุด เท่าที่จะทำได้ก่อนมาพบกับวง ควรจำให้ได้ว่าเครื่องดนตรีชิ้นใดเล่นโน้ตอะไร จังหวะอย่างไร ดังเบาเท่าไรในทุกวินาทีของเพลงนั้น ๆ ปรับสมดุลของเสียงของเครื่องดนตรีต่าง ๆ ให้ออกมาเด่นหรือกลมกลืนตามต้องการได้ เนื่องจากการแสดงสดเป็นระยะเวลานานหลักชั่วโมง ต้องมีความเข้าใจลึกซึ้งในโครงสร้างของดนตรี อันจะส่งผลให้การบรรเลงบทเพลง ให้ดำเนินไปได้อย่างไม่น่าเบื่อ ถ่ายทอดสื่อสารไปถึงคนดูให้มีอารมณ์ร่วมไปด้วยได้ไม่ว่าจะเป็นอารมณ์เศร้า สนุกสนาน โรแมนติก ฮึกเหิม

ผู้กำกับดนตรี คอนดักเตอร์

อาจมีคำถามว่า วาทยกร หรือ Conductor มายืน ถือไม้ วาดไป-มาไว้ทำอะไร เมื่อดนตรีเขาเล่นกันได้อยู่แล้ว นักดนตรีแต่ละคนต่างเล่นเครื่องดนตรีตามตัวโน้ตอยู่แล้ว เขามายืนทำเท่ห์ไปอย่างงั้นหรือเปล่า ซึ่งก็ได้ชี้แจงไปดังข้างต้นที่กล่าวมานั่นเอง

สรุปว่า คอนดักเตอร์ มีความจำเป็นอย่างมากในการแสดงดนตรี เป็นวงมีเครื่องดนตรีที่หลากหลาย ผู้ที่จะสามารถเป็นวาทยากรได้ ต้องอ่านโน้ต จำโน้ตแม่น แยกโน้ตได้ หูไม่เพี้ยน เช่น วงออร์เคสตร้าเล่นเต็มวง คุณต้องแยกได้ว่า เครื่องไหนเล่นผิด เสียงสูงเสียงต่ำไปไหม ในขณะที่คุณต้องคุมวงไปด้วย โน้ตเป็นหลายร้อยหน้าคุณต้องจำให้ได้

ติดตามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Facebook Thai Youth Orchestra